Joost Ector
Copyright: Maarten van Haaff
Joost Ector
Copyright: Maarten van Haaff

Het schaamteloze monument

4 februari 2020, 10:45
De belangrijkste reden dat niemand het heeft over bouwschaamte, is dat we het probleem – in theorie althans – volledig onder controle hebben. We hebben in circulariteit de toverformule gevonden die alle gêne overbodig maakt. In de toekomst zal alles wat we produceren, ook in de bouw, weer netjes uit elkaar kunnen in onderdelen of grondstoffen om in een andere configuratie op een andere plek opnieuw gebruikt te worden. Eén groot ballet van materialen dat zich op tal van verschillende snelheden door de ruimte en de tijd beweegt, dat is het ideaalbeeld.

Ik probeer me soms voor te stellen wat het voor architectuur betekent wanneer tijdelijkheid het expliciete uitgangspunt wordt. Wat het betekent om te wonen en te werken in omgevingen die ontworpen zijn om ongedaan gemaakt te kunnen worden. Wat kunnen we voor relaties aangaan met gebouwen die zich in feite bij voorbaat voor hun aanwezigheid verontschuldigen?

Architectuur heeft het vermogen om te spelen met de tijd. Gebouwen vormen niet alleen een beschutting tegen weer en wind of tegen ongewenste indringers, maar ook tegen het verglijden van de tijd. Niet voor niets zijn we gefascineerd door plekken waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Waarvan de ouderdom respect afdwingt of zelfs een relativerend gevoel van nietigheid veroorzaakt, of ons een handvat biedt om ons in een andere tijd te kunnen verplaatsen. Zware, koele, monolithische bouwwerken die rust ademen en de tijd afdoen als bijzaak.

Natuurlijk weten we best dat we niet werkelijk door de tijd reizen en dat de klok altijd tikt. En snappen we ook wel dat geen enkel bouwwerk, net zomin als wij zelf, het eeuwige leven heeft. Niets is tenslotte voor eeuwig. En toch; willing suspension of disbelief heet dat in de vertelkunst, het halfbewuste vermogen om ongeloof op te schorten en je mee te laten voeren in het verhaal. In architectuur betekent het de verleiding om tegen beter weten in een beetje in onsterfelijkheid te geloven – in ieder geval in de poëzie die bij die illusie hoort.

Hoe gaan we die circulaire paradigmaverschuiving, die omkering zelfs, straks beleven? Onze gebouwen zijn dan niet langer meer eeuwig maar tijdelijk, tenzij ze per ongeluk – misschien zelfs tegen hun intenties in – de dans ontspringen. Betekent dat voor onszelf als bewoners/gebruikers niet dat we straks in principe onderweg zijn tenzij we toevallig ergens langer mogen blijven, in plaats van thuis tenzij we ervoor kiezen om erop uit trekken?

Architecten krijgen de schizofrene taak om hun ziel en zaligheid te leggen in ontwerpen waarin zelfrelativering of misschien zelfs zelfverloochening een hoofdrol speelt. Want is een circulair gebouw geslaagd als het eindeloos blijft bestaan, ondanks alle moeite die we steken in het faciliteren van disassemblage? Of is het pas succesvol als het snel en moeiteloos weer wordt opgeheven? Wanneer niet meer duidelijk is of ‘overleven’ of ‘oplossen’ het hoogste doel vertegenwoordigt, verandert ontwerpen in een bezigheid die per definitie hinkt op twee gedachten, lijkt me.

Probeer eens te bedenken hoe we de revolutionaire circulaire gebouwen van begin eenentwintigste eeuw straks monumentaal zullen verklaren. Misschien zullen we ze tegen hun zin en bedoeling in moeten fixeren, een vorm van gevangenschap. Of we zullen ze grootmoedig loslaten terwijl we met VR-brillen hun BIM-modellen koesteren.

Bouwen wordt een vorm van performance art die zich met een gletsjerachtige traagheid voltrekt. Ik weet eerlijk gezegd nog niet of ik er naar uitkijk. Aansprekender vind ik voorlopig de mogelijkheid dat het maken van een onverwoestbaar gebouw binnen de nieuwe norm een daad van verzet wordt. Een spannende en roekeloze onderneming waarbij we onverantwoorde hoeveelheden energie steken, op allerlei manieren, in het onlosmakelijk samenbrengen van allerlei zeldzame en eenmalige bouwmaterialen tot een écht toevluchtsoord dat de tijd trotseert. Dat onmiskenbaar schade aanricht en desondanks waardevol zal zijn. Een schaamteloos monument.

Voorlopig vind ik dat zo’n uitdagend idee dat ik de ongeloofwaardigheid ervan graag nog even voor me uitschuif.


Joost Ector is architect-directeur van Ector Hoogstad Architecten. Voor Architectenweb schrijft Joost Ector iedere maand een column, waarin hij ontwikkelingen die van invloed zijn op het architectenvak van duiding voorziet.

Andere nieuwsberichten

Met Kelbergen 2.0 geeft HOH Architecten voorbeeld van verbetering door verdichting

55 minuten geleden

Silvolde krijgt woonbuurt met 'rivierduin' als hart

1 uur geleden

Nominaties Interieur van het Jaar 2021 bekend

3 uur geleden

Transformatie Keilepand grotendeels afgerond

24 september, 3:23

China kampt met grote stroomtekorten

Vandaag, 09:20

Beijing verscherpt toezicht op rekeningen Evergrande

24 september, 10:39

Polak Building gaat maandag weer open

24 september, 9:29

AIR lanceert Open Oproep eenzaamheid in Groot IJsselmonde

23 september, 3:49

TNO: ruim half miljoen huishoudens kampen met ‘energiearmoede’

23 september, 2:58

Amsterdam investeert vier miljard om uit coronacrisis te komen

23 september, 9:32
Joost EctorArchitect
KUBUS BV
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen by ODS
Aliplast Aluminium Systems
Mosa.
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
VELUX Commercial
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
Cosentino The Netherlands B.V.
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco International KG
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Master Builders Solutions Nederland B.V.
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
FALK® Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel Colorcoat®
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan