Blauw schuim: maak van grachtengordel beste openbare ruimte van Nederland

25 augustus 2017, 11:57
De zeventiende eeuwse grachtengordel van Amsterdam wordt internationaal geroemd en heeft dankzij zijn unieke ruimtelijke kwaliteiten inmiddels in tal van films gefigureerd. Maar wie zich als voetganger of fietser wel eens op de kades waagt, merkt dat de (geparkeerde) auto er nog altijd domineert. Dit zou helemaal anders moeten.

Wie Amsterdam voor het eerst bezoekt verwacht dat wandelen of fietsen over die beroemde grachtengordel een feest is. Het gebied staat toch op de werelderfgoedlijst van UNESCO? Maar wie er weleens komt, weet dat dit allerminst het geval is. Op de kades is langs de private trappen en stoepjes zo’n smal trottoir aangelegd dat je als voetganger elkaar niet kunt passeren zonder een stap op de rijbaan te zetten, daarmee het gevaar lopend aangereden te worden door een fietser, scooter of auto. En die fietsers zijn nauwelijks beter af, want zij delen de smalle rijbaan met auto’s, met alle ongemakken van dien. Eigenlijk de enige manier om plezierig over de grachtengordel te bewegen is met een boot.

Op tal van schilderijen en foto’s in de Amsterdamse musea is te zien hoe de kades er tot begin twintigste eeuw uitzagen. Het probleem is daarmee ook direct duidelijk: over de volledige lengte van de grachten is ondertussen een brede strook op de kade gereserveerd voor geparkeerde auto’s. Die zorgen er niet alleen voor dat je als voetganger of fietser het water nauwelijks ervaart, maar creëren vooral een heel smal straatprofiel. De groeiende populariteit en de bijbehorende druk op de openbare ruimte van de Amsterdamse binnenstad maken die situatie in toenemende mate onhoudbaar.

De oplossing is even eenvoudig als radicaal: draai deze publieke parkeervoorziening terug. Net zoals de bewoners en functionarissen van de grachtenpanden voor het begin van de twintigste eeuw hun koets met paarden niet voor hun deur maar elders stalden, zo kunnen de nu geparkeerde auto’s ook prima ergens anders ondergebracht worden. Op de binnenterreinen, in ondergrondse parkeergarages of in compacte drijvende geautomatiseerde parkeergarages, maar natuurlijk ook in grote parkeervoorzieningen buiten de binnenstad. Het beste zou zelfs zijn om in de parkeergarages vooral (elektrische) deelauto’s op te nemen.

Hoe de kades er zonder geparkeerde auto’s uit zouden zien, is nu al te bekijken in de wijk Sluseholmen in Kopenhagen, ontworpen door PPHP (voorheen Soeters van Eldonk Architecten). Het is een wijk die gezien kan worden als een doorontwikkeling van het plan voor Java-eiland van hetzelfde bureau. Het interessante aan Sluseholmen is dat de kades er volledig vrij zijn gehouden zonder de rijdende auto uit te sluiten. Doordat er op de kades geen rijbanen gedefinieerd zijn, werken ze als een soort langgerekte pleinen waar voetgangers en fietsers vrij baan hebben, en auto’s te gast zijn. Op de kades mag daarbij in basis niet geparkeerd worden, auto’s bewegen er alleen overheen om de ondergrondse parkeergarages te bereiken. Het is een geweldige openbare ruimte.

Ook in Nederland zijn er in verschillende steden grachten te vinden waar voor de geparkeerde auto geen plek meer is. In steden als Delft en Leiden is goed te zien wat voor ruimtelijke kwaliteit dit oplevert en welke mogelijkheden dit opent voor het gebruik van deze openbare ruimtes – met bankjes aan het water, en terrasboten voor café’s en restaurants. In de film The fault in our stars speelt een bankje aan een van de Amsterdamse grachten een hoofdrol, al zijn dergelijke bankjes in werkelijkheid nauwelijks te vinden. Hoe geweldig zou het zijn als die er wél te vinden zouden zijn!

Met het publiek maken van de kades kunnen ook de grachten zelf een publieker karakter krijgen. In enkele grachten zouden drijvende tuinen aangelegd kunnen worden – als een drijvende variant op de High Line – of ruimte gemaakt kunnen worden voor (tijdelijke) tentoonstellingen op pontons. De woonboten die hier en daar in de grachten liggen zouden vervangen kunnen worden door compacte, drijvende paviljoens met publieke functies.

Ook kan door het toevoegen van openbare aanlegplaatsen opnieuw vervoer van personen en goederen over het water plaatsvinden. Wie weleens een bootje heeft gehuurd en daarmee heeft rondgevaren over de grachten, weet hoe kort de afstanden over het water zijn en hoeveel plekken over het water te bereiken zijn. De grachten zijn er ooit natuurlijk ook voor ontworpen. Ze vormen een efficiënt gekromd grid. Ideaal voor watertaxi’s en kleinschalig goederenvervoer.

Nu de transformatie van de zuidelijke IJ-oever zijn voltooiing nadert, is het tijd dat het stadsbestuur van Amsterdam zich richt op de transformatie van de kades en grachten in de stad zelf. Het zal veel doorzettingsvermogen vereisen om de opgebouwde verworvenheden terug te draaien. Maar de ruimtelijke kwaliteiten van de grachten is zodanig dat die niet door private eigendommen bezet moeten blijven. De grachten behoren de stad toe en verdienen een openbare ruimte die eer doet aan zijn status als werelderfgoed. Nog beter: maak er een internationaal voorbeeld van hoe een eigentijdse openbare ruimte eruit kan zien. Pas dan vormt de grachtengordel werkelijk een visitekaartje voor de Nederlandse stedenbouw.


‘Blauw schuim’ is een (onregelmatig verschijnende) serie notities over de actuele ontwerppraktijk door Michiel van Raaij, hoofdredacteur van Architectenweb. De naam ‘Blauw schuim’ verwijst naar het materiaal waaruit veel schetsmaquettes worden gesneden. Net als bij een schetsmaquette wordt in ieder artikel in deze serie een ander idee uitgewerkt.
 

Andere nieuwsberichten

SVP presenteert ensemble woonblokken langs spoor Amersfoort

3 uur geleden

Gebouw Zuiderplein van Atelier Kempe Thill in Antwerpen klaar

4 uur geleden

Ambacht gestold in ontwerp

Gisteren, 16:50

Floris Alkemade blijft tot 1 september 2021 Rijksbouwmeester

Gisteren, 13:07

Tentoonstelling over lithium in Het Nieuwe Instituut

2 uur geleden

Kabinet wil kijken naar verdere verlaging heffing wooncorporaties

Vandaag, 11:05

AD: opmars elektrisch vervoer niet te stuiten

Vandaag, 10:32

Feyenoord: komst van nieuw stadion is haalbaar

Gisteren, 11:16

CDA'er Heerma wil wel meer doen tegen 'nationale wooncrisis'

Gisteren, 09:02

VVD en CDA willen serieus onderzoek naar kernenergie

16 september, 4:14
Michiel van RaaijHoofdredacteur
Reynaers B.V.
Jansenbyods
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Pittsburgh Corning Nederland B.V. (FOAMGLAS)
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
iGuzzini
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Dalfsen
Wienerberger B.V.
AluK Aluminium b.v.
Zoontjens
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Van Bruchem Staircases
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederlands B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
FALK Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel's Colorcoat®
Mobelli Soft Seating- True Design
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan