Nathalie de Vries: “Architecten doen steeds meer” (1/2)

26 februari 2016, 13:15
Midden vorig jaar trad architect Nathalie de Vries aan als voorzitter van de BNA. In het eerste deel van het interview dat Architectenweb met haar hield gaat ze dieper in op de transities die de architectenbranche doormaakt en de kansen die ze ziet: “Architecten doen nu dingen die je vroeger niet voor mogelijk had gehouden.”

Tekst Michiel van Raaij

De afgelopen jaren stonden de condities waaronder architecten hun werk verwacht werden te doen – niet alleen bij de aanbestedingen – sterk onder druk. Er moest meer werk geleverd worden, in kortere tijd, voor minder geld. Hoe verwacht jij dat zich dit verder ontwikkelt? Zal dit verbeteren? Of is dit simpelweg de nieuwe realiteit?
“In de loop van de jaren is er zeker een nieuwe realiteit ontstaan, of je dat nu leuk vindt of niet. We leven in een tijd waarin opdrachten steeds meer opgeknipt worden, waarin steeds aangepast wordt wat architecten dienen te leveren. Daar zijn we langzaam aan gewend geraakt.”

“Op die veranderde condities hebben bureaus zich aangepast. Er is allang niet meer één soort architect. Je ziet dat bureaus allerlei nieuwe verdienmodellen hebben gevonden. Wat een architect kan, altijd al deed in de afgelopen honderden jaren, is tegenwoordig steeds vaker ondergebracht in verschillende typen bureaus die de verschillende markten bedienen. Van full service tot zwaartepunt op ontwerp of juist de technische uitwerking.

“Je kunt hierover spreken in termen van verlies: niet alle architecten doen meer een 100% opdracht. Maar er zijn ook wel best veel architecten die heel slim bepaalde aspecten van de markt bestrijken en zich daar sterk mee profileren. Bij jonge bureaus zie ik dat ook heel sterk, zij weten heel goed waar ze zich op willen richten. Ze doen iets speciaals, profileren zich daarmee, en ontwikkelen dat verder.”

"Ik wil hiermee overigens niet zeggen dat bureaus zich maar op één ding zouden moeten richten. Daar wil ik voor waarschuwen. Je kunt alleen die verbindende rol hebben als je ook breed georiënteerd bent en overzicht houdt. Generalisme als specialisme."

De afgelopen acht jaar is de architectengemeenschap in Nederland meer dan gehalveerd, welke gevolgen heeft dat voor de organisatie van de bureaus gehad?
“Wat betreft de werkgelegenheid in de branche zijn we het dieptepunt voorbij, bureaus nemen weer mensen aan, de werkvoorraad is weer aan het groeien.”

“Maar de afgelopen jaren zijn veel bureau inderdaad in omvang gekrompen en zijn er helaas ook bureaus gesneuveld. Dat is zo. Daardoor is er binnen bureaus ook een denkproces op gang gekomen: hoe groot wil ik nu eigenlijk zijn? En wat kan ik doen als ik wel bepaalde opgaven wil doen, maar zelf daar niet groot genoeg meer voor ben, zijn partnerships dan misschien een oplossing?”

Het aantal samenwerkingen tussen bureaus is de afgelopen jaren inderdaad sterk gegroeid.
“Klopt. Je ziet allerlei partnerships ontstaan. Voor de gelegenheid, maar soms ook voor de langere termijn. En even zo makkelijk, als ze elkaar niet meer nodig hebben, gaan bureaus ook weer uit elkaar. De versnippering van de markt hebben bureaus opgelost door zich meer celmatig te gedragen en rond projecten coalities te sluiten.”

“Waar in het verleden een groot bureau nogal eens zijn kennis en kunde verloor als een groot project afliep en het moest krimpen, daar zorgen deze partnerships ervoor dat de kennis en kunde binnen de bureaus behouden blijft. Dat vind ik er goed aan. Ieder bureau heeft kerncompetenties en breidt die naar gelang de opdracht uit. Die ontwikkeling zie je duidelijk, al gaan dat soort processen natuurlijk met horten en stoten.”

De veranderende en gekrompen markt heeft zo architectenbureaus voortgebracht die weliswaar kleiner zijn, maar flexibeler kunnen opereren, en zich veel specifieker profileren?
“Ja, crises zijn altijd zeer vormend voor een economie. Die heeft de branche scherpgezet en ons gedwongen om keuzes te maken.”

“De meeste architecten, ook ik, beoefenen hun vak vanuit passie, omdat ze het leuk vinden. Er zijn er maar weinigen die zeggen dat ze het voor het geld alleen doen. Maar een gebrek aan focus op de zakelijke kant van het bureau is natuurlijk dom.”

“Het is daarom goed om te zien dat het rendement van de bureaus per medewerker de afgelopen jaren flink is gegroeid. Dat laten onze benchmarkonderzoeken goed zien. Bureaus zijn winstgevender geworden. Daar heeft de BNA, met mijn voorgangers, jaren hard aan gewerkt. De branche is zakelijker geworden, architecten zijn slimmere ondernemers geworden.”

Dé architect en hét architectenbureau van de toekomst bestaat niet. Maar als je naar de samenstelling van de Nederlandse bureaus kijkt, zijn daar dan zaken die jij voor verbetering vatbaar vindt? Zijn de Nederlandse bureaus nog wel groot genoeg? Is er voldoende aanwas van jonge bureaus?
"Samen met onze leden zijn momenteel weer naar de toekomst aan het kijken en ontwikkelen daarbij verschillende scenario's. Onze maatschappij is op allerlei vlakken enorm in beweging. De architectuurmedia maken een beweging van gedrukt naar digitaal. Zelfs een bank is zijn leven niet meer zeker. We kijken hoe dat soort transities het architectenvak veranderen."

"Eén ding is al duidelijk en dat is dat medewerkers op bureaus zich continu moeten laten bijscholen. Ik zeg weleens: als je als architect vroeger ouder werd, dan werd je alleen maar beter. Uit eigen ervaring kan ik zeggen dat je daar tegenwoordig niet meer mee weg komt. Ik word wel ouder, maar moet blijven bijleren. Daar willen we de bureaus nu al bewust van maken. De BNA speelt daar met allerlei cursussen op in. Het is belangrijk dat de branche hierop voorbereid is. Dat is de eerste stap."

"De BNA houdt al zijn leden continu op de hoogte en daagt hen uit een stap verder te denken. Van de documenten die we hier maken, hoor ik vaak dat ze als intern als denkstukken gebruikt worden. Dat er nagedacht wordt over hoe het bureau zich verhoudt ten opzichte van deze ontwikkelingen."

"Op sommige vlakken gaat het al heel goed. Uit onderzoek blijkt dat Nederlandse bureaus wat betreft BIM voorop lopen in de wereld. Dat heeft flinke investeringen gekost, in crisistijd, iets wat alleen met een gezonde bedrijfsvoering lukt."

Dat is al een behoorlijke transitie die je omschrijft. Architectenbureaus zijn kennisbedrijven die zich continu moeten bijscholen.
Met alle nieuwe technologie die er komende decennia aankomt gaan er in Amerika geluiden op die voorspellen dat de architectenbranche hetzelfde werk straks met minder mensen kan doen. Ik begrijp dat jullie scenario's nog niet af zijn, maar houden jullie daar rekening mee?
"Het is enigszins paradoxaal om hierover na te denken op het moment dat de branche juist weer voorzichtig groeit. Het is niet per se minder complex om, samen met adviseurs, een project in 3D te tekenen. Doordat je vroeger in het proces al meer tegenkomt, is het eerder meer werk. Daarnaast ontstaan er allerlei nieuwe taken en rollen. Beheerders van BIM-modellen bijvoorbeeld, of specialisten in parametrisch ontwerpen."

En opdrachtgevers vragen ook steeds betere visualisaties, zelfs dat ze van tevoren al door het gebouw kunnen lopen.
"Opdrachtgevers verwachten veel realistischer beelden. Dat kocht je vroeger misschien nog in, maar wordt nu steeds meer op bureaus zelf gedaan. Daar wordt meer tijd aan besteed dan ooit."

"Ik zie vooral kansen. Als architect heb je vroeg in het proces steeds meer informatie tot je beschikking, en je hebt ook steeds meer tóegang tot informatie. Het is een oud spreekwoord, maar: kennis is macht. Met al die informatie over het project kunnen architecten heel veel terrein terugwinnen. Dat heeft zelfs invloed op de keten en de samenwerkingen die daarin ontstaan. Er zijn voorbeelden van architecten die direct met de bouwindustrie ontwikkelen en dus een schakel in de keten overslaan. Het kan. Als het om mijn beroep gaat, ben ik altijd zeer optimistisch. En volgens mij zien we dit ook allemaal. Dat architecten nu dingen doen, die je vroeger niet voor mogelijk had gehouden."

De vakgemeenschap is denk ik inderdaad een stuk minder dogmatisch geworden. Waar het vroeger nog vaak ging over dat een architect toch wel die en die rol moest hebben, daar is dat kader veel opener geworden. Een architect als Reimar von Meding (KAW) richt nu winkels op waar particulieren kant-en-klare pakketten aanschaffen waarmee ze hun woningen kunnen opknappen.
"Architecten zijn toch degenen die de creativiteit inbrengen, die tussen de verschillende partijen het overzicht bewaren, die de mogelijkheden aan de techniek weten te verbinden."

"Is er echt minder werk? De bevolking groeit, de verstedelijking gaat verder, de opgaven worden steeds complexer... het ruimtelijk ontwerpen en denken is een discipline die veel meer aankan dan we dachten. Ik heb het gevoel dat er een renaissance plaatsvindt wat betreft het belang dat aan architectuur gehecht wordt. Architectuur wordt opnieuw ingezet als boegbeeld van de opleving van steden en de economie als geheel."

Projecten als Rotterdam Centraal of de Markthal, van jouw eigen bureau, duiden daar inderdaad op.
"Maar het is oppassen geblazen. Het herstel is fragiel. En we moeten niet terugvallen in oude mechanismen."

Lees ook: Nathalie de Vries: "Doorbraak aanbestedingen op komst" 2/2

Andere nieuwsberichten

Ingrijpende verbouwing stationsplein Oostende voltooid

Gisteren, 16:04

MVRDV aan de slag met 'Olympische' vallei Seoul

Gisteren, 15:02

Clubgebouw met contrasterende volumes voor watersportvereniging

Gisteren, 11:37

Het Timmermansoog: Castex

Gisteren, 09:15

BNA: architecten zijn wat minder positief

9 december, 3:19

'Nog veel onveilige fietsroutes naar school'

9 december, 11:12

Aanplant tien miljoen bomen van start

9 december, 9:30

Boek gaat dieper in op nooit gebouwd Den Haag

6 december, 2:11

Adviescommissie stelt twee oeververbingen over IJ voor

6 december, 10:27

Stikstofwet door Kamer zonder linkse steun

5 december, 2:53
Reynaers B.V.
ODS Jansen
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Caparol
Tarkett BV
Kawneer (voorheen Alcoa)
Verosol Nederland B.V.
Pittsburgh Corning Nederland B.V. (FOAMGLAS)
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
HMB profit locks & tools
Sempergreen
EeStairs | stairs and balustrades
Aluprof Nederland BV
Intal BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
AGC Nederland Holding B.V.
Eternit
KONE Liften en Roltrappen en Deursystemen
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Dalfsen
Wienerberger B.V.
AluK Aluminium b.v.
3M NEDERLAND BV
Zoontjens
Duco Ventilation & Sun Control
ROCKWOOL B.V.
Van Bruchem Staircases
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederlands B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas B.V.
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Sika Nederland B.V.
Saint-Gobain Building Glass Nederland
Faay Vianen B.V.
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
Serge Ferrari
Tata Steel's Colorcoat®
Mobelli Soft Seating- True Design
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan