Copyright: Shift - Museumplein Limburg ( René de Wit)
Copyright: RAAAF - Publieke ruimte tussen funderingspalen ( RAAAF)
Copyright: Xoomlab - World of Food ( Luuk Kramer)
Copyright: Bedaux de Brouwer - Houtloods ( Inpetto grafisch)
Copyright: Ronald Janssen en Donald Osborne - Tandwielenfabriek ( Luuk Kramer)
Copyright: OMA - Fondazione Prada ( Bas Princen)
Copyright: Van Dongen-Koschuch - De Kampanje ( Allard van der Hoek)
Copyright: Voormalig hoofdkantoor Royal Haskoning ( Norbert van Onna)
Copyright: diederendirrix - voormalig Philips Lighting terrein ( 3d Studio Prins)
Copyright: Studioninedots en Delva - 2e Daalsedijk ( Studioninedots / Delva Landscape Architects)
Copyright: Studioninedots en Delva - Buiksloterham ( Studioninedots / Delva Landscape Architects)
Copyright: Mecanoo - Hilton Hotel Schiphol ( Hufton+Crow)
Copyright: office winhov - W Hotel ( Stefan Müller)
Copyright: Concrete - Zoku ( Ewout Huibers voor Concrete en Zoku)
Copyright: Monadnock - Torengebouw ( Stijn Bollaert)
Copyright: MoederscheimMoonen - belevingscentrum Valkenburg ( MoederscheimMoonen)
Copyright: Mecanoo - Station Delft ( Mecanoo architecten)
Copyright: UNStudio - Arnhem Centraal ( Hufton+Crow)
Copyright: MX3D - 3D-geprinte stalen brug ( MX3D)
Copyright: Architectuurstudio HH - Spuiforum ( NL Architects / CIIID)
Copyright: Schmidt Hammer Lassen - Internationaal Strafhof ( Hufton+Crow)
Copyright: dJGA - Verkeersleidingspost ProRail ( Christian Richters)
Copyright: OMA - Timmerhuis ( Ossip van Duivenbode)
Copyright: Studio Daan Roosegaarde - Waterlicht ( Pim Hendriksen)
Copyright: Shift - Museumplein Limburg ( René de Wit)
Copyright: RAAAF - Publieke ruimte tussen funderingspalen ( RAAAF)
Copyright: Xoomlab - World of Food ( Luuk Kramer)
Copyright: Bedaux de Brouwer - Houtloods ( Inpetto grafisch)
Copyright: Ronald Janssen en Donald Osborne - Tandwielenfabriek ( Luuk Kramer)
Copyright: OMA - Fondazione Prada ( Bas Princen)
Copyright: Van Dongen-Koschuch - De Kampanje ( Allard van der Hoek)
Copyright: Voormalig hoofdkantoor Royal Haskoning ( Norbert van Onna)
Copyright: diederendirrix - voormalig Philips Lighting terrein ( 3d Studio Prins)
Copyright: Studioninedots en Delva - 2e Daalsedijk ( Studioninedots / Delva Landscape Architects)
Copyright: Studioninedots en Delva - Buiksloterham ( Studioninedots / Delva Landscape Architects)
Copyright: Mecanoo - Hilton Hotel Schiphol ( Hufton+Crow)
Copyright: office winhov - W Hotel ( Stefan Müller)
Copyright: Concrete - Zoku ( Ewout Huibers voor Concrete en Zoku)
Copyright: Monadnock - Torengebouw ( Stijn Bollaert)
Copyright: MoederscheimMoonen - belevingscentrum Valkenburg ( MoederscheimMoonen)
Copyright: Mecanoo - Station Delft ( Mecanoo architecten)
Copyright: UNStudio - Arnhem Centraal ( Hufton+Crow)
Copyright: MX3D - 3D-geprinte stalen brug ( MX3D)
Copyright: Architectuurstudio HH - Spuiforum ( NL Architects / CIIID)
Copyright: Schmidt Hammer Lassen - Internationaal Strafhof ( Hufton+Crow)
Copyright: dJGA - Verkeersleidingspost ProRail ( Christian Richters)
Copyright: OMA - Timmerhuis ( Ossip van Duivenbode)
Copyright: Studio Daan Roosegaarde - Waterlicht ( Pim Hendriksen)

2015: projecten weerspiegelen nieuwe realiteit

24 december 2015, 13:21
De opgeleverde en aangekondigde projecten van het afgelopen jaar tonen overtuigend hoe de nieuwe realiteit eruit ziet. Allerlei typen leegstaande gebouwen krijgen nieuwe functies, binnenstedelijke woongebieden worden opnieuw opgestart, het ontwerp van hotels is een belangrijke opgave geworden en op onverwachte plekken krijgt de jonge generatie architecten serieuze kansen.

Tekst Michiel van Raaij

De hoeveelheid opgeleverde en aangekondigde transformaties van het afgelopen jaar is zo overweldigend dat dit niet in een overzicht is te vatten. Leegstaande kantoorgebouwen, fabrieken, kazernes, gevangenissen, scholen, watertorens... je kunt het zo gek niet bedenken of het krijgt een nieuwe functie. Tussen de funderingspalen van een inmiddels gesloopte silo in Groningen heeft RAAAF een publieke ruimte ontworpen. In Amsterdam Zuidoost hebben Lingotto en Xoomlab een leegstaande parkeergarage omgetoverd tot een World of Food.

In de Tilburgse spoorzone werd naar ontwerp van Bedaux de Brouwer een bijzonder eikenhouten meubel toegevoegd aan een oude Houtloods. In de binnenstad van Amsterdam werden in een oude Tandwielenfabriek twaalf lofts gerealiseerd. Ronald Janssen en Donald Osborne tekenden voor het ontwerp hiervan. Ook in Amsterdam werd de transformatie van het voormalige Elseviergebouw naar studentenwoningen afgerond, een ontwerp van Knevel Architecten.

In onbruik geraakte gebouwen zijn al jaren sterk in trek bij culturele instellingen en afgelopen jaar vormde daarop geen uitzondering. Het meest spraakmakende project wat dat betreft uit 2015 is ongetwijfeld het door OMA ontworpen Fondazione Prada in Milaan. Ook bijzonder is het ensemble van culturele gebouwen in Den Helder, ontworpen door Van Dongen–Koschuch, met zijn magnifieke glazen zaal. In dit rijtje hoort ook het Waterliniemuseum in het Fort bij Vechten bij Utrecht thuis. Het museum heeft architect-kunstenaar Anne Holtrop hier als het ware uit het landschap gesneden.

Het afgelopen jaar werden daarnaast ook veel nieuwe transformaties aangekondigd. Het voormalige hoofdkantoor van Royal Haskoning in Nijmegen, met zijn grote terrassen, wordt momenteel tot appartementengebouw getransformeerd. Het voormalige Paleis van Justitie aan de Amsterdamse grachtengordel transformeert tot vijfsterrenhotel. Het door Alberts & Van Huut ontworpen hoofdkantoor van ING in Amsterdam Zuidoost zal omgebouwd worden tot appartementengebouw. En in de binnenstad van Eindhoven worden verschillende voormalige kantoorgebouwen naar ontwerp van diederendirrix getransformeerd tot woongebouwen. Op het oude terrein van Philips Lighting wordt daarbij ook een woontoren toegevoegd.

Nieuwe binnenstedelijke woongebieden
Nu de woningmarkt weer op volle toeren draait, worden in tal van steden binnenstedelijke ontwikkelingen opnieuw opgestart. In Utrecht wordt onder andere verder gebouwd aan het Veemarktgebied en wordt binnenkort gestart met de 2e Daalsedijk. In Den Haag gaat de herontwikkeling van de haven van Scheveningen verder en wordt een nieuwe woonwijk bij Station Holland Spoor gerealiseerd. In Amsterdam krijgt de Houthavens langzaam vorm, begint de ontwikkeling van Zeeburgereiland op stoom te komen, worden de plannen voor Buiksloterham nu snel concreet, en wordt het ene na het andere plan gepresenteerd voor de Zuidas.

Al deze weken hebben met elkaar gemeen dat ze zeer centraal liggen in het bestaande stedelijke gebied, en een gemiddeld tot zeer stedelijke karakter hebben. Het zijn daarmee wijken die de betreffende steden echt kunnen versterken. Wel worden deze wijken toch vooral weer op de traditionele manier ontwikkeld, terwijl de afgelopen jaren PO en CPO hun meerwaarde hebben laten zien. In Amsterdam wordt het centrumeiland van IJburg geheel via PO/CPO ontwikkeld en in Almere gaat zeer experimentele Oosterwold van start. Maar veel meer steden zouden van het eigen initiatief van (groepen) bewoners kunnen profiteren. Hier worden nog kansen gemist.

Hotels als nieuwe ontwerpopgave
Voor ontwerpers blijkt de hotelmarkt steeds meer mogelijkheden te bieden. Als 2015 iets heeft laten zien is dat het wel. Toerisme blijft een groeimarkt, maar het is vooral het geleidelijke afscheid van de eenheidsworst die het ontwerp van hotels zo interessant maakt. Na het opvallende Fletcher Hotel kreeg Amsterdam er het afgelopen jaar verschillende in het oog springende hotels bij. Op Schiphol opende naar ontwerp van Mecanoo een nieuw Hilton Hotel. Op de Zuidas opende de eerste Nederlandse vestiging van Motel One, ontworpen door ZZDP architecten. In de binnenstad van de hoofdstad opende het nieuwe INK Hotel, een gevoelig ontwerp van Concrete. En even verderop opende het krachtige door office winhov ontworpen W Hotel. De vrolijke uitbreiding van het Botel mag hier ook niet ongenoemd blijven.

De bouw van nieuwe hotels gaat verder. OMA kon afgelopen jaar zijn winnende ontwerp voor het nhow Hotel aan de Amsterdamse Zuidas presenteren. En in Rotterdam wordt Pakshuismeesteren getransformeerd tot hotel.

Naast deze pure hotels is er ook een markt ontstaan voor gebouwen die tussen het hotel en het woongebouw inzitten. Inmiddels worden door heel Nederland vestigingen van The Student Hotel geopend. En afgelopen jaar presenteerde een van de bedenkers van CitizenM samen met Concrete een veelbelovend nieuw concept onder de naam Zoku: een compacte loft waarin voor een bepaalde periode zowel gewoond als gewerkt kan worden. Perfect voor creatieve professionals die steeds op andere plekken in de wereld werken.

Jonge generatie krijgt kansen in Limburg
Voor jonge architecten biedt de provincie Limburg momenteel veel kansen. Afgelopen jaar werd in het Limburgse dorp Nieuw Bergen een torengebouw opgeleverd naar ontwerp van Monadnock. Even verderop, in Kerkrade, werd het Museumplein Limburg geopend. Hier ontwierp Shift een verzameling van gebouwen die knap op de bestaande bebouwing reageert, maar ook de verbinding tussen het station en de binnenstad bekrachtigt.

En er zit nog meer aan te komen, want MoederscheimMoonen kon afgelopen jaar ook zijn plan presenteren voor de voormalige Brouwerij Valkenburg. In dit plan transformeert de oude fabriek en zijn omgeving tot een belevingscentrum met een gemengd programma.

Nieuwe stations voor Delft en Arnhem
Als 2014 het jaar was van Rotterdam Centraal, dan was 2015 het jaar van Station Delft en Arnhem Centraal. Het door Mecanoo en Benthem Crouwel ontworpen station Delft verraste menigeen met zijn elegante ruimtelijkheid. Het na zoveel jaar eindelijk opgeleverde Arnhem Centraal maakte de verwachtingen ook waar. De 'twist' in de stationshal werkt echt zo goed als architectenbureau UNStudio al die tijd heeft volgehouden.

Wat infrastructurele projecten betreft was er afgelopen jaar meer nieuws te melden. Zo werd de nevengeul van de Waal tussen Nijmegen en Lent geopend. De A4 bij Delft is na meer dan een halve eeuw plannen maken ook eindelijk open. In Rotterdam werd de door ZUS ontwikkelde Luchtsingel feestelijk geopend. MX3D baarde wereldwijd opzien met zijn plan om op de Amsterdamse Wallen een brug 3D in staal te printen.

Weer veel nieuwe culturele gebouwen
Ondanks de bezuinigingen op cultuur blijven gemeenten volop investeren in hun culturele gebouwen. Naast het eerder genoemde theater in Den Helder werd het Biesbosch Museum uitgebreid, werd Cultuurhuis De Klinker geopend, kreeg het Van Gogh Museum een nieuwe entree en opende Museum MORE zijn deuren.

De discussie rond het Collectiegebouw van Boijmans van Beuningen liep afgelopen jaar door en werd uiteindelijk beslecht in het voordeel van het museum en zijn architect. De aanbesteding voor het ontwerp en de bouw van het Spuiforum in Den Haag werd gewonnen door het consortium waar Architectuurstudio HH, Jo Coenen Architects, en NL Architects als architecten aan verbonden zijn. In Den Bosch werd UNStudio gekozen als architect van het nieuwe Theater aan de Parade.

Plekken voor democratie
Een discussie die nog altijd niet beslecht is, is die van de grootschalige renovatie van het Binnenhof. Terwijl minister Blok denkt dat het Binnenhof hiervoor het beste een periode gesloten kan worden, denkt de Tweede Kamer hier toch anders over, net als verschillende architecten. Even verderop in Den Haag werd afgelopen jaar een gebouw opgeleverd dat op termijn een nieuw icoon voor de democratie moet worden: de permanente huisvesting van het Internationaal Strafhof. Begin 2016 opent het enorme gebouwencomplex officieel zijn deuren.

Van een heel andere categorie, maar voor de lokale democratie wel belang, is het nieuwe gemeentehuis van Bloemendaal, naar ontwerp van NEXT en Rudy Uytenhaak. Eigenlijk een totaal nieuw gebouw dat zich naar het omliggende dorp echter presenteert als de klassieke villa die er altijd al stond.

Iets totaal anders
Dit jaaroverzicht sluiten we af met drie projecten die buiten de hierboven geschetste ontwikkelingen vallen, maar daarmee niet minder belangrijk zijn. De nieuwe huisvesting voor de verkeersleidingspost van ProRail is zo'n ontwerp. Ongekend in zijn sculpturaliteit, maar nergens zo op zijn plek als daar tussen de sporen in Utrecht. Ontworpen door de Jong Gortemaker Algra.

Als woongebouw-kantoor-museum onttrekt het Timmerhuis zich eveneens aan categorisering. Het is een unieke woonomgeving en een impuls voor dat deel van de Rotterdamse binnenstad. Wel is het jammer dat de geplande 'stadswinkel' in de loop van het proces is vervangen door Museum Rotterdam. De zeer transparante en kolomvrije ruimte in de plint van het gebouw kan zo zijn openheid verliezen.

Dat architectuur niet altijd fysiek hoeft te zijn bewees architect-kunstenaar Daan Roosegaarde met zijn virtuele overstroming van het Museumplein. Na zonsondergang trok deze tijdelijke installatie grote drommen mensen naar het Museumplein, die het schouwspel gebroederlijk gadesloegen. Zo bewees Roosegaarde weer eens dat architectuur mensen letterlijk met elkaar kan verbinden. In deze tijd een groot goed.

Andere nieuwsberichten

Villa met harmonieuze eenheid van interieur en architectuur

Vandaag, 15:15

Beplantingsplan Floriade 2022 vertaald in gevel woontoren

Vandaag, 14:18

Bouw eerste permanente 'startblok' voor starters en statushouders begonnen

Vandaag, 11:39

Zwanenburg heeft nieuw huis met de contouren van een dorp

Vandaag, 11:01

Maastunnel ook weer open voor voetgangers

4 uur geleden

Kabinet: te veel nadelen aan verder uitstel verhuizing Tweede Kamer

Vandaag, 09:23

Debat over 'renovatie van de volkshuisvesting'

Gisteren, 15:01

Rotterdam en Noord-Holland willen zonnepanelen op parkeerterreinen

Gisteren, 09:20

CO2-besparende productiemethode voor betonnen casco's Zaanse woningen

19 oktober, 3:58

'Huizen krijgen in 2021 funderingslabel'

19 oktober, 9:25
Reynaers B.V.
Jansenbyods
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Pittsburgh Corning Nederland B.V. (FOAMGLAS)
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
iGuzzini
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Dalfsen
Wienerberger B.V.
AluK Aluminium b.v.
Zoontjens
Duco Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Master Builders Solutions Nederland B.V.
Van Bruchem Staircases
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederlands B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
OWA Benelux BV
FALK Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel's Colorcoat®
Mobelli Soft Seating- True Design
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan