Copyright: Raoul van Herwijnen (eigen )
Copyright: De medewerkers van JSWD Architekten (eigen )
Hoofdkantoor ThyssenKrupp in Essen, waar Van Herwijnen overigens niet aan heeft meegewerkt
Copyright: Raoul van Herwijnen (eigen )
Copyright: De medewerkers van JSWD Architekten (eigen )
Hoofdkantoor ThyssenKrupp in Essen, waar Van Herwijnen overigens niet aan heeft meegewerkt

Zomerserie (4): Architect in... Duitsland

5 augustus 2014, 15:09
Deze zomer interviewt Architectenweb een aantal Nederlandse architecten die zijn vertrokken naar het buitenland. Waarom hebben ze deze stap gezet, welke verschillen met werken in Nederland komen ze tegen en wat is hun toekomstperspectief? In deze vierde aflevering een gesprek met Raoul van Herwijnen, die werkzaam is bij het Duitse JSWD Architekten. “Soms verbaast het me dat er hier zo weinig Nederlanders werken.”

Hoe ziet een werkdag bij JSWD eruit?
"Van tevoren weet je dat nooit helemaal precies. In mijn functie ben je de hele dag bezig met uitvoerende werkzaamheden. Het uitwerken van technische details, bouwen van maquettes en vervaardigen van architectonische tekeningen zijn grofweg de taken waar je als jonge architect mee te maken krijgt. Daarnaast zijn er dagelijkse afstemmingsmomenten met chef-architecten, projectarchitecten en externe adviseurs.

Afgelopen anderhalf jaar heb ik voornamelijk aan prijsvragen gewerkt. Vooral in Keulen en omgeving is ons bureau een van de grotere en bekendere bureaus. Met opdrachten in Oostenrijk, Frankrijk, Italië, Zwitserland en Luxemburg kun je ons bureau internationaal georiënteerd noemen."

Hoe is het bureau georganiseerd?
"JSWD Architekten, dat is gevestigd in Keulen, telt ongeveer tachtig medewerkers. Misschien is het illustratief voor de organisatie dat het bureau over vier verdiepingen is verdeeld. Op de eerste verdieping wordt door de afdeling ‘Wettbewerb’ voornamelijk aan prijsvragen gewerkt. Hier heerst min of meer een atelierachtige werksfeer.

Een gewonnen prijsvraag wordt vervolgens doorgegeven naar de tweede of derde verdieping. Hier huisvest de afdeling ‘Planung’, zeg maar uitvoering. Deze afdeling werkt de projecten verder uit tot VO, DO, bestek, werktekeningen, enzovoort. Op de vierde verdiepingen zitten de vier directeuren annex chef-architecten en het secretariaat. Verder zijn er drie partners werkzaam in ons bureau.

De meeste bouwopdrachten waaraan ons bureau heeft gewerkt zijn kantoren. Daarnaast werken wij veel aan onderzoeksinstituten, scholen, ziekenhuizen en herbestemmingen. De bureaucultuur verschilt ongetwijfeld van de Nederlandse, maar aangezien ik ondertussen langer in Duitsland dan in Nederland werkzaam ben valt het me inmiddels niet meer op.

Erg bekend is natuurlijk het verschil dat zich het beste laat beschrijven door de spreuk: Dienst ist Dienst und Schnapps ist Schnapps, wat neerkomt op het gegeven dat werk en privé gescheiden domeinen zijn. Gelukkig gaan de Rijnlanders er een stuk meer ontspannen mee om, maar als Nederlander moet je niet vergeten dat die scheiding het uitgangspunt is."

Hoe ligt in Duitsland de verhouding tussen architect en opdrachtgever?
"Opdrachtgevers zijn vaak gemeentes van grotere steden, bedrijven die in heel Duitsland actief zijn en enkele Duitse multinationals. Het is de taak van de architect om de opdrachtgever te overtuigen van zijn oplossingen en gekozen architectuur. Bijna altijd komen geld en tijd hierbij direct om de hoek kijken. Welke architect zei ook alweer dat geld en tijd de grootste vijanden van de architectuur waren?

De verhouding is tussen opdrachtgever en architect is er een van wederzijds respect. Het is vaak wonderlijk hoe direct Duitsers kunnen zijn zonder hun respect en beleefdheid jegens de ander te verliezen. Op de bouwplaats wordt de architect met Herr Architekt aangesproken, wat zou kunnen duiden op de traditionele rol die de architect in het bouwproces had. Net als in Nederland is de invloed van architecten door de steeds complexere bouwprocessen en de opkomst van bouwprojectmanagementbureaus tanende. In de praktijk is de taak van de architect a priori het waarborgen van de architectonische kwaliteit."

Hoe ben je in Duitsland terechtgekomen?
"Tijdens mijn stage bij Benthem Crouwel Architekten heb ik met veel Duitse collega's samengewerkt. Hun vakinhoudelijke kennis en technische kwalificaties werden door het bureau geroemd. Hierdoor ben ik me meer en meer voor de Duitse architectuur gaan interesseren. Na mijn afstuderen wilde ik eigenlijk een tweede master aan de ETH volgen, maar helaas werd mijn aanvraag vriendelijk afgewezen.

Een van de toelatingseisen van deze opleiding een jaar werkervaring op een Duitstalig bureau. Dus toen dacht ik, laat ik daar dan maar mee beginnen. Ik solliciteerde bij zes bekende Duitse bureaus en kreeg in Frankfurt bij schneider+schumacher architekten de mogelijkheid om als stagiair te beginnen. Door een Leonardo da Vinci-beurs was het mogelijk om in die functie financieel rond te komen. Ook de in Nederland heersende recessie was van invloed op mijn beslissing om mijn kansen in het buitenland te wagen."

Wat voor dingen die je meemaakt zou je als typisch Duits typeren?
"Schneider+schumacher architekten was zo'n dynamisch bureau, dat iedere medewerker elke maandagochtend standaard een half uur bezig was met telefoontjes aannemen. Als de secretaresse in gesprek was werden alle telefoontjes direct naar de andere medewerkers doorverbonden. Bij iedereen ging dan de telefoon. Onder collega's was het een hele sport deze telefoontjes zo snel mogelijk af te handelen. Aangezien ik in die tijd de Duitse taal nog niet zo machtig was, gaf dit af en toe aanleiding tot hilarische spraakverwarringen.

Grappig was ook het afgelopen WK, toen Nederland de finale dreigde te gaan halen. Ik waarschuwde mijn directe collega's alvast dat als Nederland die zondag wereldkampioen zou worden, ik die maandag niet op het werk zou verschijnen. Waarop zij lachend antwoordden dat als Duitsland wereldkampioen zou worden, ik hier die maandag waarschijnlijk in mijn eentje op het werk zou zitten.

Goed, Duitsland werd kampioen, maar maandagmorgen kwam iedereen natuurlijk braaf op het werk opdagen. Na een kwartiertje bij de koffie napraten ging men over tot de orde van de dag, waarmee het thema wereldkampioenschap was afgesloten. Ik heb ze er daarna niet meer over gehoord. Wat dat betreft kun je aan wereldkampioen zijn ook wennen."

Hoe is de economische situatie in Duitsland?
"Die is gewoon goed. In tegenstelling tot Nederland is er bijvoorbeeld nauwelijks leegstand van kantoren. De huizenprijzen zijn stabiel gebleven en de architectuursector weet zich goed te handhaven. Wel worden er in Duitsland veel mensen tot architect opgeleid, wat voor de nodige druk op de arbeidsmarkt zorgt.

Door de stijgende huurprijzen op de woningmarkt, wordt het steeds interessanter voormalige kantoorgebouwen een nieuwe bestemming te geven. Ons bureau is momenteel binnen twee van dat soort opgaven actief. Mijn inschatting is dat je in de toekomst meer dit soort opgaven zult zien. Dit biedt ook vele mogelijkheden om kwaliteit aan de bestaande stad toe te voegen."

Kun je het land aanraden bij Nederlandse architecten?
"Soms verbaast het me dat er zo weinig jonge Nederlandse architecten in Duitsland zijn. Ik ken wel veel jonge architecten die ervoor gekozen hebben om in landen als Zwitserland, Engeland en vooral België aan de slag te gaan.

Mijn ervaringen in Duitsland zijn erg positief, het is een fantastisch land om in te werken. Alles functioneert; je hebt vrijwel altijd met hoog gemotiveerde werknemers te maken, afspraken worden altijd nagekomen en de kwaliteit van bouwen is hoog. De consequentie hiervan is wel dat Duitsers zelf veeleisend kunnen zijn en in sommige situaties niet al te flexibel.

Mede dankzij ons Super Dutch-imago genieten Nederlandse architecten een uitstekende reputatie. Duitsers waarderen onze creatieve en inventieve kwaliteiten, daarnaast zijn wij in de ogen van vele Oosterburen makkelijk in de omgang. Dit lijkt me een goede combinatie met het technisch vakmanschap waarover veel Duitse bureaus beschikken. Er is hier absoluut vraag naar Nederlands ontwerptalent, alleen moet je wel de taal machtig zijn. Met Engels kom je hier doorgaans niet ver."

Zou je ooit weer terug willen naar Nederland?
"Ik sta daar neutraal in. Officieel ben ik geëmigreerd naar Duitsland. Natuurlijk mis ik Nederland af en toe, vooral Rotterdam waar veel oude bekenden van de TU Delft wonen. Alleen zou ik in Nederland een baan als architect meer missen dan dat ik hier als architect Nederland mis. Dat kan in de toekomst veranderen, maar tot dusver heb ik het erg naar mijn zin."

Andere nieuwsberichten

Amsterdam schrijft tender uit voor woon- en werkgebied Havenstraatterrein

Vandaag, 15:02

Postkantoor naast station Arnhem verbouwd en uitgebreid tot rijkskantoor

Vandaag, 12:01

Nanne de Ru en Hans Ibelings lanceren nieuwe uitgeverij

Vandaag, 10:40

West 8 wint prijsvraag voor park in Buenos Aires

Vandaag, 09:04

Architecten cpo-project Overmaat schrijven essay 'architectuur in het midden'

Vandaag, 13:58

WWF: natuur en diersoorten in Nederland blijven achteruitgaan

Vandaag, 11:21

Ruim negentig gemeenten willen uitstel provinciale gebiedsplannen

Vandaag, 09:37

‘Grote zorgen’ in Kamer of bouwplannen De Jonge wel haalbaar zijn

Gisteren, 15:17

Weerstand van bewoners tegen komst erotisch centrum in Amsterdam

Gisteren, 09:52

Arnhem mag bouwen in uiterwaarden van Nederrijn

Gisteren, 09:09
KUBUS | Specialist in BIM-software
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Mosa.
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Forster
VELUX Commercial
Sempergreen
EeStairs | Design trappen - Balustrade - Ontwerp en constructie
Aluprof Nederland BV
Intal BV
Cosentino The Netherlands B.V.
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco International KG
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Knauf Insulation
Zoontjens
DUCO Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
YVI Application Family
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Knauf Ceiling Solutions B.V.
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
FALK® Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel Colorcoat®
© 2002 - 2023 Architectenweb BV / Voorwaarden / Privacy / Disclaimer / Sitemap
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan