Bert Dirrix: context belangrijk bij transformatie

7 maart 2013, 9:33
De orderportefeuille van diederendirrix architecten bestaat voor veertig procent uit transformatieprojecten. Directeur Bert Dirrix vertelt over de manier van werken en de visie van zijn bureau. “We proberen het gebouw te hechten aan zijn context.”

Tekst Ronnie Weessies

U houdt zich inmiddels zo’n twintig jaar bezig met transformatie. Hoe is dat ooit begonnen?
Dat begon in 1994 met deWitteDame, een oude Philipsfabriek midden in de binnenstad van Eindhoven. Omdat het gebouw leeg kwam, wilde Philips het slopen, maar de inwoners van de stad vonden dat dit niet kon. Kunstenaar Bert Hermens wist het publiek te mobiliseren door het gebouw voor te stellen als onderkomen voor kunstpresentatie en –productie.

Uiteindelijk is besloten om het gebouw te handhaven en werd ik ingeschakeld als architect. Ik vond dat het gebouw strategisch moest worden herbestemd. In plaats van kleine ingrepen te doen stelde ik voor het gebouw uit te benen tot aan het casco en een geheel nieuwe betekenis te geven. Er moest structureel worden ingegrepen om het gebouw een lange toekomst te bieden.

Had u destijds al het idee dat transformatie een nieuwe opgave zou worden?
Ja, zeker omdat de gebouwen van Philips zo strategisch in de stad lagen dat ze geweldige kansen boden voor een nieuwe programmering. We hadden bij deWitteDame het geluk dat de bibliotheek en de Design Academy nieuwe ruimte zochten, dat waren grote instituten die we makkelijk konden onderbrengen in zo’n groot gebouw. Het ging ook ongelooflijk snel, tussen het initiatief en de realisatie lag slechts vier jaar.

Hoe benadert u een gebouw bij een transformatieproject?
We gaan op zoek naar de principale structuur van een gebouw. Vaak is er zoveel aangebouwd, aangepast en verminkt dat het gebouw geheel is dichtgeslibd. We willen niet terug naar de originele structuur van een gebouw, maar nemen wel de authentieke ruimtelijkheid als uitgangspunt. We zeggen: haal alle overbodigheid weg en zie wat je dan overhoudt.

Daarnaast proberen we het gebouw te hechten aan zijn context. Vaak staan er hekken omheen en is het ontoegankelijk voor mensen die er niet werken. Dat was ook zo bij deWitteDame. Om het als publiek gebouw te kunnen laten functioneren, hebben we er een stedelijke route doorheen gelegd. We hebben een gat in het gebouw gemaakt, het zogeheten middenmotief, waaraan alle voordeuren en stijgpunten zijn gelegen.

Bij transformatieprojecten heb je als architect doorgaans te maken met gebouwen die je zelf niet ontworpen hebt. Wat zijn daarbij de grootste uitdagingen die u tegenkomt?
De grootse uitdaging is het gebouw een duurzaam tweede leven te geven, vanuit de rauwheid en de atmosfeer die het biedt. Zeker bij industriële gebouwen vertel ik de opdrachtgever dat hij het imperfecte moet koesteren, want hij krijgt er een unieke identiteit voor terug.

Bij herbestemming stuit je veel op bouwfysische problemen, daarvoor moet je vaak iets inventiefs verzinnen. Zo hadden we bij de faculteit Bouwkunde van de TU Eindhoven te maken met 5,40 meter hoge verdiepingen, die eigenlijk van een klimaatgevel moesten worden voorzien om warmte voor een ondergrondse wko te kunnen terugwinnen. Dat hebben we opgelost met roldeuren, die als warmtebuffers fungeren. Een beetje vreemde oplossing, maar het gebouw vraagt daarom.

Een veelgenoemde drempel voor transformatieprojecten is de financiële kant, herbestemmen is vaak duurder dan nieuwbouw. Hoe los je zoiets op?
Er zijn factoren die de zaak ombuigen in het voordeel van transformeren. Als je een gebouw afbreekt en je wilt er iets nieuws met dezelfde massa en ruimtelijkheid voor terugbouwen, kom je terecht in een traject van inspraak, bestemmingsplannen en dergelijke. Dat remt af en maakt het moeizamer om een gebied te ontwikkelen. Daarnaast is een bestaand gebouw vaak onderdeel van de identiteit van een stad, zoals het project Nedinsco dat we binnenkort opleveren in Venlo. Men vindt het belangrijk om zo’n gebouw te behouden.

Vormt de economische crisis geen grote belemmering?
Je merkt dat het moeilijker wordt om partijen te betrekken bij een project, vanwege de financiering. Tegelijkertijd is men onder invloed van dezelfde crisis het bestaande wel meer gaan waarderen en voorzichtiger geworden met nieuwbouw. Iedereen vraagt zich sterker af of het wel nodig is om nieuw te gaan bouwen. Bij herbestemming is het zaak om de financiering simpeler en sympathieker te maken, door tijdelijkheid een kans te geven.

Dat zie je bijvoorbeeld bij het Klokgebouw in Eindhoven, waar startende bedrijven tegen lagere prijzen ruimte kunnen huren. Als ze willen uitbreiden of zich permanent vestigen wordt dat gefaciliteerd, maar ze moeten dan wel meer betalen. Zoiets vindt ook plaats in het door ons herbestemde Gebouw Anton op Strijp, dat komend voorjaar wordt geopend. In het begin worden de woningen voor een bedrag tussen de 400 en 600 euro verhuurd, maar na zeven jaar kunnen bewoners hun appartement kopen, uitbreiden of veranderen in een werkruimte.

Hoe ziet de toekomstige transformatieopgave eruit?
De context gaat een prominentere rol spelen. Herbestemming vormt een katalysator voor een heel gebied, en ook nieuwbouw wordt er op afgestemd. Daarnaast zie je dat herontwikkelde plekken als Strijp en het NDSM-terrein in Amsterdam nieuwe focusgebieden voor de stad worden.

Hier liggen kansen voor een rijke en uitdagende omgeving, zowel qua stedenbouwkundige opzet als gebruik. Het zijn gemengde stedelijke milieus, die een tegenbeeld vormen van de eenvormige gebiedsontwikkelingen van de afgelopen decennia. Ik zie het als duurzame stedelijke ontwikkeling met een robuuste expressie.

Andere nieuwsberichten

AM en LOLA Landscape Architects presenteren manifest Geluksvogels

Gisteren, 15:16

Rotterdam Rooftop Walk geopend voor publiek

Gisteren, 11:36

Nieuw Certosa Initiative neemt bezit van industriële hal tijdens Milan Design Week

25 mei, 5:51

‘Zouden gevels op een gegeven moment ook zuurstof kunnen produceren?’

25 mei, 5:28

Woningcorporatie Vestia splitst zich op, naam verdwijnt

Gisteren, 13:34

Woonminister De Jonge sluit bouwen op terpen en palen niet uit

Gisteren, 10:31

Experts: energiesysteem moet ruim voor 2050 al CO2-neutraal zijn

Gisteren, 09:49

Tentoonstelling over collectief wonen in Delft

25 mei, 11:49

Design District strijkt weer neer in de Van Nellefabriek in Rotterdam

25 mei, 11:26

Amerikaanse milieuprijs voor Urgenda-directeur Marjan Minnesma

25 mei, 9:43
KUBUS | Specialist in BIM-software
SAPA
Reynaers Aluminium Nederland
Jansen
SAB-profiel bv
Aliplast Aluminium Systems
Mosa.
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Tarkett BV
Wicona
Kawneer
Grohe Nederland B.V.
Malaysian Timber Council
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
VELUX Commercial
Sempergreen
Aluprof Nederland BV
Intal BV
Cosentino The Netherlands B.V.
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
Schüco International KG
AGC Nederland Holding B.V.
Cedral
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken BV
Foreco Houtproducten
Wienerberger B.V.
Zoontjens
DUCO Ventilation & Sun Control
IsoBouw Systems bv
ROCKWOOL B.V.
Master Builders Solutions Nederland B.V.
Mview+
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Gira Nederland B.V.
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas Groep
ABB | Busch-Jaeger
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Mobilane
Saint-Gobain Building Glass Benelux
objectflor
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica Groep
Holonite B.V.
ISMT B.V.
OWA Benelux BV
FALK® Bouwsystemen
Serge Ferrari
Alsecco
Tata Steel Colorcoat®
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan