Copyright: Bovenverdieping van het Nederlands paviljoen ( Rob 't Hart)
Copyright: Bovenverdieping van het Nederlands paviljoen ( Rob 't Hart)

‘Vacant NL’ confronteert en inspireert

30 augustus 2010, 16:40
De Gouden Leeuw voor het beste nationale paviljoen won Nederland dit jaar niet, die ging naar Bahrein, maar de inrichting van het Rietveldpaviljoen behoort zeker tot de hoogtepunten van de Architectuurbiënnale in Venetië. De expositie ‘VacantNL, where architecture meets ideas’ brengt op confronterende en inspirerende wijze zowel de problematiek als potentie van leegstand aan het licht.

door Ronnie Weessies

Rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol noemt de inrichting, gedaan onder curatorschap van Rietveld Landscape, ‘ten opzichte van voorgaande jaren zowel in artistiek opzicht als qua boodschap onovertroffen’. Beide factoren zijn inderdaad erg sterk, zo leert een bezoek aan de tentoonstelling.

Bij binnenkomst wordt de bezoeker meteen geconfronteerd met een lege benedenverdieping van het door Gerrit Rietveld ontworpen paviljoen. Midden in een parkje met gebouwen vol exposities (van de andere deelnemende landen aan de Biënnale) wekt dit enerzijds bevreemding op.

Aan de andere kant wordt het bouwwerk al sinds de opening in 1954 slechts drie maanden per jaar gebruikt, wat er volgens het NAi (de opdrachtgever voor de tentoonstelling) op neerkomt dat het al 39 jaar leeg staat. Zo raar is de lege ruimte dus niet, sterker nog, de kwaliteit van het gebouwontwerp komt er beter door tot zijn recht.

Wie naar boven kijkt, ziet een bijzonder blauw plafond. Eenmaal boven aangekomen blijkt dit een landschap van Nederlandse gebouwen te zijn. Het gaat om 4326 publieke gebouwen, die allemaal leeg staan. Dat is opnieuw even slikken, voor wie dacht dat er in Nederland nauwelijks nog ruimte beschikbaar is. In het ‘lege landschap’ vallen echter genoeg lege kerken, gevangenissen, ziekenhuizen, spoorweggebouwen en wat al niet meer te ontdekken.

“Er staat zoveel leeg, dat we bijna te maken hebben met een economie”, zegt NAi-directeur Ole Bouman. “Het is een maatschappelijke conditie. We moeten ervoor zorgen dat er van een zorgwekkende situatie een kansrijke situatie ontstaat.”

Potentie van leegstand
Architect Ronald Rietveld (geen familie van Gerrit) wil met het concept vooral de potentie van leegstand benadrukken. Vandaar ook de term ‘vacant’ in de titel van de tentoonstelling, in plaats van ‘empty’. De gebouwen kunnen volgens hem het best tijdelijk worden ingevuld door de partijen uit creatieve, wetenschappelijke en technologische sector, zodat zij kunnen nadenken over nieuwe bestemmingen voor de gebouwen en andere complexe opgaven.

“Nederland heeft zich ten doel gesteld om in 2020 tot de mondiale top vijf van kenniseconomieën te behoren. Wij zeggen: breng daarom de bedrijven en instellingen uit de genoemde sectoren bij elkaar in de leegstaande gebouwen. Het gaat om kruisbestuivingen, zodat de verschillende partijen elkaar versterken. Een advocaat kan bijvoorbeeld heel goed in hetzelfde gebouw als een architect worden gehuisvest, zodat hij deze juridisch kan bijstaan. En zo kun je veel meer combinaties bedenken.”

Ter inspiratie is er op de wand tegenover het gebouwenlandschap een potentieel netwerk binnen de verschillende sectoren uitgetekend. Daarnaast ontvangt de bezoeker een boekje met voorbeeldprojecten op het gebied van kruisbestuivingen in leegstaande complexen, zoals de NDSM-werf in Amsterdam, het Schieblock in Rotterdam en de Haagse Caballerofabriek.

Maar, vraagt de argeloze bezoeker zich af, het gebeurt dus al en wat is verder het probleem? Geld is een voornaam struikelblok. Voor ontwikkelaars en andere financieel belanghebbenden valt niet te verdienen op (afgeschreven) bestaande gebouwen. Bouman denkt daarom dat er een ander verdienmodel moet komen, die bijvoorbeeld kan worden uitgedacht in de nu nog leegstaande gebouwen.

Stimulerende regelgeving
Daarnaast is de regelgeving nog niet afgestemd op het tijdelijke hergebruik van in onbruik geraakte gebouwen. Bestemmingsplannen zijn lastig te veranderen, gemeenten zitten niet te wachten op het veranderen van wetten en ook het financiële plaatje speelt in de grondpolitiek weer een rol.

Rijksbouwmeester Van der Pol wil daarom met het College van Rijksadviseurs aandringen tot ‘stimulerende regelgeving’ bij het volgende kabinet. “Momenteel is uitbreiding de enige manier om geld te verdienen. We moeten ervoor zorgen dat inbreiding beloond wordt en uitbreiding juist onaantrekkelijk.”

Het Nederlandse paviljoen op de Architectuurbiënnale van Venetië is te bezoeken tot en met 27 november.

Andere nieuwsberichten

In de Rotterdamse haven drijft een volwaardige zuivelboerderij

1 uur geleden

Nog 3 dagen om jullie project in te sturen voor de Architectenweb Awards 2019

2 uur geleden

Woongebouw Klunder en LAP zoekt connectie met het water

3 uur geleden

Eigenzinnige benadering van klassiek café-interieur

Gisteren, 16:25

Europese steden vrezen toename Airbnb-verhuur

26 minuten geleden

Prijzenregen bij Grote Groninger Gebouwenenquête

Gisteren, 14:02

Bouwcombinatie haalt mensen weg bij Zuidasdok

Gisteren, 09:01

Tweede fase Het Kielzog Hoogezand van start

17 juni, 3:48

Sjuul Cluitmans associate partner bij heren 5

17 juni, 3:47

Amsterdamse Nieuwbouwprijs weer voor renovatieproject

17 juni, 2:08
Reynaers B.V.
ODS Jansen
Hagemeister GmbH & Co. KG
ALUCOBOND®
Caparol
Tarkett BV
Kawneer (voorheen Alcoa)
Verosol Nederland B.V.
Pittsburgh Corning Nederland B.V. (FOAMGLAS)
OCS | Office Cabling Systems
Forster
Balink Glas & Aluminium BV
HMB profit locks & tools
Performance in Lighting
Sempergreen
EeStairs | trappen en balustrades
Aluprof Nederland BV
Intal BV
QbiQ Wall Systems
Forbo Flooring
AGC Nederland Holding B.V.
Eternit
KONE Liften en Roltrappen, Gevelliftinstallaties en Deursystemen
Sto Isoned bv
Triflex bv
Gorter Luiken B.V.
Foreco Dalfsen
Wienerberger B.V.
AluK Aluminium b.v.
3M NEDERLAND BV
Zoontjens
Duco Ventilation & Sun Control
ROCKWOOL B.V.
Rockfon (ROCKWOOL B.V.)
Trespa International BV
Gira Giersiepen GmbH & Co. KG
Rockpanel
GEZE Benelux  B.V.
Renson
Metaglas B.V.
VELUX Nederland B.V.
Jung | Hateha B.V.
Sika Nederland B.V.
Saint-Gobain Building Glass Nederland
Faay Vianen B.V.
Boon Edam Nederland B.V.
Forbo Eurocol Nederland B.V.
EQUITONE gevelpanelen
Plastica
Holonite B.V.
Bolidt Kunststoftoepassing B.V.
OWA Benelux BV
Serge Ferrari
Tata Steel's Colorcoat®
Annuleren
OK
Sluiten
Doorgaan
Inloggen
Maak een gratis persoonlijk account aan