De gotiek bestrijkt grofweg de periode tussen 1130 en 1530 en volgde op de romaanse bouwkunst. De term gotiek werd voor het eerst gebruikt in 1546 door de Italiaanse architect Giorgio Vasari en is afgeleid van de Goten, een Germaanse volk. Omdat de Goten de val van het Romeinse Rijk hebben veroorzaakt, gebruikte Vasari de term Gotiek in eerste instantie als scheldwoord.

ontstaan
De gotiek ontstond in Frankrijk, waar destijds in overvloed versterkte steden, kastelen, huizen en bestuursgebouwen werden gebouwd. De gotiek is te verdelen in drie perioden: de vroege gotiek van 1122 tot 1200, waarin het onderscheid met de romaanse bouwkunst voor het eerst duidelijk zichtbaar werd. De middengotiek of hooggotiek van 1200-1350, waarin de gotiek in Frankrijk veel werd toegepast en prestigieus werd. De laatgotiek, ook flamboyante of internationale gotiek genoemd, vanaf ongeveer 1450, waarin de stijl decoratiever en vrijer werd.
 
Het eerste typische gotische bouwwerk was de abdijkerk van Saint-Denis bij Parijs, gebouwd door abt en bouwmeester Suger. Hij voorzag het koor van een reeks straalkapellen en paste in plaats van het gangbare kruisgewelf het spitse ribgewelf toe, dat al bestond in de Moorse architectuur. De ribben namen de constructieve functie van de gewelfvlakken over, waardoor er hoger en slanker kon worden gebouwd. Aan de westzijde van de Saint-Denis werden twee torens gebouwd, welke kenmerkend werden voor de kathedraal. Beroemde voorbeelden van gotische kathedralen zijn die van Reims, Amiens, Laon, Parijs, Noyon, Bourges en Chartres.

stijlkenmerken
De spitsboog, het ribgewelf en de luchtboog zijn essentiële elementen van de gotische architectuur. Deze elementen kwamen al voor in Romaanse gebouwen, maar werden zelden samen in een gebouw gebruikt. De constructieve functie van de spitsboog maakte het mogelijk, dat de kerken smaller en hoger werden, wat zorgde voor een sterke verticaliteit. Dit ruimtegevoel werd versterkt door het weglaten van de accentuering van de kruising en soms zelfs het weglaten van het dwarsschip. Het gewicht werd verdeeld en afgedragen via een sterk skelet van gewelven, luchtbogen en steunberen, waardoor de muren niet langer massief hoefden te zijn.

Deze ruimtelijke opbouw versterkte, samen met Bijbelse afbeeldingen en het lichtspel van glas-in-loodramen, de geloofsbeleving. Ook decoraties in de vorm van sculpturen ontwikkelden zich tijdens de gotiek, waarin ruimten werden beschilderd en de aandacht werd afgeleid van het bouwmateriaal. De kerk maakte indruk door de symboliek en pracht en werd gezien als een 'hemels bouwwerk', wat paste in de veranderende denkwijze over religie. De toepassing van arcaden, beeldhouwwerk en versieringen op ondersteunende elementen gaven de kerken zowel van binnen als buiten een weelderig aanzicht.

ontwikkeling en verspreiding
Door het rondreizen van Franse bouwmeesters en de vele kruistochten werd de gotiek verspreid over Europa, waar zij zich vervolgens per regio verder ontwikkelde.
 
In Engeland werd de gotiek geïntroduceerd in 1174 met de bouw van  Canterburry Cathedral. In tegenstelling tot de Franse kathedralen kennen de Engelse een grote horizontaliteit en werden er geen torens aan de westzijde gebouwd, maar werden er enorme kruisingstorens toegepast. Voorbeelden zijn de kathedralen van Wells, Salisbury, Exeter en Westminster abbey.
 
In Spanje ontwikkelde de gotiek zich eind 12e eeuw, nadat de Moren verdreven waren. De stijl kreeg daar islamitische elementen en ornamenten, ditzelfde gold voor de laatgotische Manuelstijl in Portugal. Voorbeelden zijn de Igraja de Jesus in Setúbal en de kathedraal van Guarda.
 
Noord en midden Europa lagen binnen het Heilige Roomse Rijk, dat werd gedomineerd door de romaans bouwkunst. De eerste gotische gebouwen, uit het midden van de 13^e eeuw, hadden hoge zijbeuken (hallenkerken), kenden geen luchtbogen en werden opgetrokken in baksteen. Voorbeelden zijn de Dom van Keulen, de kerk van het Heilig Kruis in Schwäbisch-Gmünd en de kathedraal van Straatsburg.
 
In Nederland werd veelal de romanogotiek toegepast, een mengvorm van romaans en gotisch, waarvan de Dom in Utrecht het belangrijkste voorbeeld is.
 
In Italië was de gotiek zeer kortstondig. Hier zag men de gotiek als een barbaarse stijl en bleef men trouw aan de romaanse bouwkunst, welke hoogstens werd combineerde met gotische elementen. Een voorbeeld hiervan is het Castel del Monte. Aan het einde van de gotiek ontwikkelde zich hier een nieuwe bouwstijl, opnieuw geïnspireerd op de klassieken: de renaissance.